İçeriğe atla
Sayılar ve İşlemler

Karekök Nedir? Karekök Sadeleştirme Kuralları

Karekök nedir, nasıl hesaplanır ve sadeleştirilir? Kök dışına çıkarma, köklü sayılarda dört işlem, yaklaşık değer bulma ve çözümlü örnekler.

Güncelleme: ⏱ 4 dk okuma

Karekök, karesi verilen sayıya eşit olan sayıyı bulma işlemidir: √25 = 5, çünkü 5² = 25. Tam kare olmayan sayıların karekökü irrasyoneldir (√2 = 1,41421…) ama daima a√b biçiminde sadeleştirilebilir. Karekök; LGS'nin "Kareköklü İfadeler" ünitesinin, geometrinin (Pisagor) ve ileri matematiğin vazgeçilmezidir.

Karekökün Tanımı ve Temel Özellikleri

  • √n = a ⇔ a² = n ve a ≥ 0. Karekök işareti daima negatif olmayan kökü gösterir: √16 = 4 (−4 değil; x² = 16 denkleminin iki çözümü vardır ama √16 ifadesi yalnızca 4'tür).
  • √0 = 0; negatif sayıların gerçek karekökü yoktur.
  • √(a²) = |a|: √((−5)²) = √25 = 5.
  • Tam karelerin kökü tam sayıdır: √1, √4, √9, √16, √25… → Tam kare nedir?

Temel kökler (ezberlenmeli): √2 ≈ 1,414  •  √3 ≈ 1,732  •  √5 ≈ 2,236  •  √10 ≈ 3,162

Karekök Sadeleştirme: Kök Dışı Çıkarma

Kural: sayıyı asal çarpanlarına ayır; eşleşen (üssü çift) çarpanları kök dışına çıkar, eşleşmeyenleri içeride bırak:

Örnek — √72: 72 = 2³ · 3²

2'lerden bir çift çıkar (2), bir tek kalır; 3'lerin çifti çıkar (3):

√72 = √(2² · 3² · 2) = 2 · 3 · √2 = 6√2 ≈ 8,485

Kısa yol: İçerideki en büyük tam kare çarpanı bul: 72 = 36 · 2 → √72 = √36 · √2 = 6√2. 50 = 25·2 → 5√2; 180 = 36·5 → 6√5; 200 = 100·2 → 10√2.

Adım adım otomatik sadeleştirme: Karekök sadeleştirme aracı • Çarpan analizi: Asal çarpanlara ayırma

Köklü Sayılarda İşlem Kuralları

İşlemKuralÖrnek
Çarpma√a · √b = √(a·b)√3 · √12 = √36 = 6
Bölme√a / √b = √(a/b)√50/√2 = √25 = 5
ToplamaKök içleri aynıysa katsayılar toplanır2√5 + 3√5 = 5√5
ÇıkarmaAynı şart7√2 − 4√2 = 3√2
Kök içine almaa√b = √(a²·b)3√2 = √18

En sık hata: √a + √b ≠ √(a+b)! Örneğin √9 + √16 = 3 + 4 = 7 ama √25 = 5. Toplama kök içine girmez; önce her kökü sadeleştir, sonra benzer terimleri topla: √8 + √18 = 2√2 + 3√2 = 5√2.

Yaklaşık Değer Bulma (Sıkıştırma Yöntemi)

Tam kare olmayan √n için iki komşu tam kare bulun:

Örnek — √50 kaç ile kaç arasındadır? 49 < 50 < 64 → 7 < √50 < 8. 50, 49'a çok yakın olduğundan √50 ≈ 7,07 (gerçek değer 7,0711…). Sade hâliyle kontrol: √50 = 5√2 = 5 · 1,414 = 7,07 ✓

Ondalık açılım istenirse hesap makinesi ya da Heron yöntemi kullanılır; sınavda çoğunlukla aralık veya en yakın tam sayı sorulur.

Paydayı Rasyonel Yapma

Paydada kök bırakmamak için pay ve payda eşlenikle çarpılır:

6/√3 = (6·√3)/(√3·√3) = 6√3/3 = 2√3

1/(√5−√2) = (√5+√2)/((√5−√2)(√5+√2)) = (√5+√2)/3

(√a−√b)(√a+√b) = a − b fark-kare özdeşliği burada motor görevi görür.

Karekök Nerelerde Kullanılır?

  • Pisagor teoremi: dik üçgende hipotenüs c = √(a² + b²). 3-4-5 üçgeni tam kök verir; 1-1-√2 ikizkenar dik üçgeni köklü kalır.
  • Geometri: karenin köşegeni a√2, eşkenar üçgenin yüksekliği (a√3)/2.
  • Standart sapma ve istatistik ölçüleri.
  • Üslü sayılarla bağ: √a = a^(1/2) — kök, kesir üslü gösterimin özel hâlidir: Üslü sayılar

Alıştırma: Kendinizi Deneyin

Bu kutu √n biçiminde bir ifade üretir. Kök dışına çıkan sayıyı (a) ve içeride kalan sayıyı (b) ayrı kutulara yazın; sonuç tam sayıysa iç kutuya 1 yazın. Cevabınızı yazıp Kontrol Et'e basın; ardından adım adım çözümü inceleyebilirsiniz. Zorluğu Kolay, Orta ve Zor arasında değiştirebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

√16 = ±4 mı, 4 mü?

√16 ifadesi 4'tür (karekök fonksiyonu negatif çıktı vermez). "x² = 16 ise x = ?" sorusunun cevabı ise ±4'tür. İşaret ayrımını soru kökünden okuyun.

Kök içi negatif olabilir mi?

Gerçek sayılarda hayır: √(−9) tanımsızdır (karesi −9 olan gerçek sayı yoktur). İleri matematikte karmaşık sayılarla √(−9) = 3i yazılır; ortaöğretim müfredatının dışındadır.

İki kökün toplamı nasıl karşılaştırılır?

Pozitif ifadelerde kare almak sıralamayı korur: √7 + √5 mi 2√6 mı büyük? Kareleri: (√7+√5)² = 12 + 2√35 ≈ 23,8; (2√6)² = 24 → 2√6 biraz büyük. Sadeleştirme ve yaklaşık değerlerle de karşılaştırılabilir.

Köklü ifadeler hangi sınıfta görülür?

MEB müfredatında kareköklü ifadeler 8. sınıf konusudur ve LGS'de her yıl soru gelir. Tam kare-tam küp bilgisiyle birlikte çalışmak için: Tam kare ve tam küp aracı ve LGS matematik konu rehberi

#karekök#köklü sayılar#kök dışına çıkarma#irrasyonel

ebob-ekok.com.tr'nin kurucusu ve editörü. Her yazıyı MEB ortaokul matematik öğretim programını esas alarak hazırlar, örnekleri sitedeki hesaplama araçlarıyla tek tek doğrular ve okur geri bildirimleriyle günceller. Yayın politikamız →

İlgili Yazılar