İçeriğe atla
Sayılar ve İşlemler

Üslü Sayılar: Kurallar, Örnekler ve Sık Yapılan Hatalar

Üslü sayılar nedir? Tüm üs alma kuralları (çarpma, bölme, üssün üssü, negatif üs), ondalık tabanlar, bilimsel gösterim ve çözümlü örnekler.

Güncelleme: ⏱ 4 dk okuma

Üslü sayı, bir sayının kendisiyle tekrarlı çarpımının kısa yazımıdır: 2⁵ = 2·2·2·2·2 = 32. Taban tekrar eden sayıyı, üs tekrar sayısını gösterir. Üslü ifadeler; LGS'nin "Üslü İfadeler" ünitesinin merkezidir, bilimsel gösterimin (ışık hızı 3·10⁸ m/s) ve bilgisayar çağının (2³⁰ ≈ 1 milyar) dilidir. Bu rehberde tüm kuralları örneklerle görecek, en sık yapılan hataları işaretleyeceğiz.

Temel Tanımlar

  • aⁿ = a·a·…·a (n tane)  •  a¹ = a  •  a⁰ = 1 (a ≠ 0)
  • Negatif üs: a⁻ⁿ = 1/aⁿ → 2⁻³ = 1/8 = 0,125 (negatif üs "küçültür", sayıyı negatifleştirmez!)
  • Kesrin üssü: (a/b)ⁿ = aⁿ/bⁿ → (2/3)² = 4/9

Hızlı örnekler: 5³ = 125  •  10⁴ = 10.000  •  (−2)⁴ = 16  •  (−2)⁵ = −32  •  7⁰ = 1  •  3⁻² = 1/9

Adım adım hesap makinesi: Üslü sayı hesaplama aracı

Üs Alma Kuralları (Tam Liste)

KuralFormülÖrnek
Aynı tabanın çarpımıaᵐ · aⁿ = aᵐ⁺ⁿ2³ · 2⁴ = 2⁷ = 128
Aynı tabanın bölümüaᵐ / aⁿ = aᵐ⁻ⁿ5⁶ / 5² = 5⁴ = 625
Üssün üssü(aᵐ)ⁿ = aᵐ·ⁿ(3²)³ = 3⁶ = 729
Aynı üssün çarpımıaⁿ · bⁿ = (a·b)ⁿ2³ · 5³ = 10³ = 1000
Aynı üssün bölümüaⁿ / bⁿ = (a/b)ⁿ6² / 3² = 2² = 4
Negatif taban, çift üs(−a)²ⁿ = a²ⁿ(−3)⁴ = 81
Negatif taban, tek üs(−a)²ⁿ⁺¹ = −a²ⁿ⁺¹(−3)³ = −27
Negatif üssün tersi(a/b)⁻ⁿ = (b/a)ⁿ(2/5)⁻² = 25/4

Sık Yapılan Hatalar

1 −2⁴ ≠ (−2)⁴: Parantez yoksa üs yalnızca tabana uygulanır; eksi işareti dışarıda kalır: −2⁴ = −(2⁴) = −16, ama (−2)⁴ = +16.

2 aᵐ + aⁿ ≠ aᵐ⁺ⁿ: Üsler yalnızca çarpma ve bölmede toplanır/çıkarılır. 2³ + 2⁴ = 8 + 16 = 24'tür; 2⁷ = 128 değil!

3 0⁰ belirsizdir: a⁰ = 1 kuralı a ≠ 0 şartıyla geçerlidir; 0⁰ tanımsız/belirsizdir.

4 Negatif üs ≠ negatif sonuç: 2⁻³ = 1/8 pozitiftir. İşareti taban belirler, üssün işareti değil: (−2)⁻³ = −1/8.

Ondalık Tabanlar ve Bilimsel Gösterim

Ondalık sayıların üsleri, virgül kaydırma olarak okunur: 0,1 = 10⁻¹; 0,01 = 10⁻²; 0,001 = 10⁻³.

Örnek — (0,2)³: 0,2 = 2·10⁻¹ → (2·10⁻¹)³ = 2³ · 10⁻³ = 8 · 0,001 = 0,008

Bilimsel gösterim: 3.400.000 = 3,4 · 10⁶  •  0,000072 = 7,2 · 10⁻⁵

Bilimsel gösterim, 1 ile 10 arasındaki bir katsayı ile 10'un kuvvetinin çarpımıdır; çok büyük/küçük sayıları karşılaştırmayı ve çarpmayı kolaylaştırır (katsayılar çarpılır, üsler toplanır).

Üslü Denklemlerde Temel Yaklaşım

Tabanlar eşitlenerek üsler karşılaştırılır:

Örnek — 2ˣ = 32: 32 = 2⁵ → x = 5.

Örnek — 4ˣ = 8²: 4 = 2², 8 = 2³ → 2²ˣ = 2⁶ → 2x = 6 → x = 3.

Örnek — 27^(x−1) = 9^(x+1): 3³⁽ˣ⁻¹⁾ = 3²⁽ˣ⁺¹⁾ → 3x − 3 = 2x + 2 → x = 5.

Taban eşitleme, asal çarpanlara ayırmanın üs diliyle yazılmış hâlidir → Asal çarpanlara ayırma

Bağlantılı Konular

Alıştırma: Kendinizi Deneyin

Bu kutu üslü ifadelerin değerini sorar. Orta seviyede negatif tabanlar, zor seviyede −3² ile (−3)² farkı ve aᵐ · aⁿ, (aᵐ)ⁿ kuralları gelir. Cevabınızı yazıp Kontrol Et'e basın; ardından adım adım çözümü inceleyebilirsiniz. Zorluğu Kolay, Orta ve Zor arasında değiştirebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

a⁰ neden 1'dir?

Bölme kuralından: aⁿ/aⁿ = aⁿ⁻ⁿ = a⁰; öte yandan aⁿ/aⁿ = 1. İki sonuç eşitlenince a⁰ = 1 (a ≠ 0). Örüntüyle de görülür: 2³ = 8, 2² = 4, 2¹ = 2 → her adımda yarıya iniyor → 2⁰ = 1, 2⁻¹ = 1/2.

(a+b)² ile a²+b² aynı mı?

Hayır: (a+b)² = a² + 2ab + b². Üs toplama "dağılmaz". Sayıyla kontrol: (3+4)² = 49 ama 3²+4² = 25. Bu hata cebirde en pahalı hatalardan biridir.

Üssün üssünde neden üsler çarpılır?

(2³)² = 2³ · 2³ = 2⁶: parantez içi bir "blok"tur ve blok iki kez çarpılır; her blokta 3 çarpan olduğundan toplam 3·2 = 6 çarpan oluşur. Kural bu saymanın kısayoludur.

Negatif üslü kesir nasıl pozitife çevrilir?

Kesri ters çevirip üssün işaretini değiştirin: (2/3)⁻³ = (3/2)³ = 27/8. Tek sayı için: 5⁻² = 1/25. Araçla deneme: Üslü sayı hesaplama

#üslü sayılar#üs alma kuralları#negatif üs#bilimsel gösterim

ebob-ekok.com.tr'nin kurucusu ve editörü. Her yazıyı MEB ortaokul matematik öğretim programını esas alarak hazırlar, örnekleri sitedeki hesaplama araçlarıyla tek tek doğrular ve okur geri bildirimleriyle günceller. Yayın politikamız →

İlgili Yazılar